– Соли 2025 барои TOJIKTELECOM, ҳам аз ҷиҳати нишондиҳандаҳои инфрасохтор ва ҳам ташаббусҳои технологӣ, яке соли дастовардҳои бесобиқа буд. Дар давоми сол ширкат як қатор рӯйдодҳои муҳимро ба қайд гирифт: густариши васеи миқёси шабакаи нахи оптикӣ, дар асоси манбаъи ватанӣ ба кор даровардани аввалин маркази миллии мубодилаи интернет-трафики TJ-IX дар кишвар, имзо кардани созишномаҳо дар доираи Dushanbe Invest –2025, инчунин васеъ кардани тарҳи рушди технологӣ ва роҳандозии паёмрасони миллӣ ORIZ. Дар маҷмуъ, ин далелҳо ба мо имкон медиҳанд, ки бо рақамҳои мушаххас, иншооти инфрасохторӣ ва ҳуҷҷатҳои нашршуда ки соли 2025-ро давраи нави рушди ширкатарёзбӣ намоем.

– Натиҷаи аз ҳама равшан ҳаҷми бунёди хати алоқаи нахӣ-оптикӣ мебошад. Дар соли сипаришуда 542,2 км хатҳои нахӣ-оптикӣ кашида шуданд, ки дарозии умумии шабакаи магистралии нахӣ-оптикии TOJIKTELECOM-ро ба 2774,9 км расонд. Яке аз рӯйдодҳои калидии дигар ба кор андохтани аввалин нуқтаи васли миллии мубодилаи трафикӣ-интернетии TJ-IX (Tajikistan Internet Exchange) буд. TJ-IX барои мубодилаи мустақими трафик байни провайдерҳо ва шабакаҳои калон дар дохили кишвар бидуни пайвастшавӣ ба хатсайрҳои байналмилалӣ тарҳрезӣ шудааст. Ба кор андохтани IXP таъхирро ҳангоми интиқоли маълумот дар дохили кишвар кам мекунад ва бори барзиёди алоқаҳои байналмилалиро сабук мекунад. Ғайр аз ин, нуқтаи васли миллии мубодилаи интернет заминаи техникиро барои рушди хидматрасонии рақамии маҳаллӣ фароҳам меорад. Вақте ки сухан дар бораи рушди ширкат дар соли 2025 меравад, нуқтаи калидӣ дар ин аст, ки телекоммуникатсия, пеш аз ҳама, як меъморӣ аст. На лоиҳаҳои ҷудогона ё хизматрасониҳои гуногун, балки системае мебошад, ки дар он хатсайрҳои байналмилалӣ, захиракунӣ ва платформаҳои рақамӣ ҳамчун ҷузъҳои том фаъолият мекунанд.

Дар маркази ин система шоҳроҳҳои шабакавӣ қарор доранд. Он устуворӣ, миқёспазирӣ ва қобилияти ширкатро барои идоракунии афзоиши трафик муайян мекунад. Имрӯз ин шоҳроҳҳои шабакавӣ ҳамчун маҷмуи масирҳо ва самтҳои мушаххас бунёд ёфтаанд. Ин на як хати абстрактӣ дар харита нест, балки маҷмуи қисматҳои воқеӣ аст, ки минтақаҳоро бо ҳам мепайвандад, интиқолро таъмин мекунад ва сутуни тамоми инфрасохтори телекоммуникатсионии кишварро ташкил медиҳад. Самти дигар – ин масирҳои байналмилалии алоқа мебошад. Барои мо доштани масирҳои сершумор ва устувор дар беруни кишвар муҳим аст, то трафики интернет аз як масир вобаста набошад. Имрӯз, шабака хатҳоро ба самти Ӯзбекистон ва Афғонистон дар бар мегирад, ки ҳар кадоме бо дарозии возеҳ ва параметрҳои техникӣ муайян шудаанд. Ин масирҳо на танҳо барои трафики байналмилалӣ, балки ҳамчун унсурҳои эҳтиётӣ низ истифода мешаванд, ки ба мо имкон медиҳанд, ки бори барзиёди худро аз нав тақсим кунем ва устувории шабакаро нигоҳ дорем. Ҳамин ҳоло ҳаҷми умумии интернет ба 160 гигабит дар як сония расидааст ва дар нақша аст, ки ин иқтидорро то моҳи январи соли 2026 боз 100 гигабит дар як сония зиёд кунад. Меъмории шабака тавре тарҳрезӣ шудааст, ки ин иқтидорро бо афзоиши талабот ду-се маротиба афзоиш диҳад. Ин равиш имкон медиҳад, ки рушд бидуни пешрафтҳои ҷиддии технологӣ имконпазир гардад.

Аз дигар дастоварди мо ин буд, ки моҳи октябри соли 2025, ТОҶИКТЕЛЕКОМ иштирокчии Форуми байналмилалии сармоягузории Dushanbe Invest 2025, ки дар он 8 ҳуҷҷат дар бораи ҳамкорӣ дар соҳаи коммуникатсия ва рушди рақамӣ ба имзо расид. Ин ҳуҷҷатҳо рушди инфрасохтори телекоммуникатсионӣ, роҳҳои ҳалли рақамӣ ва ҳамкории соҳаро фаро мегиранд. Имзои ҳашт созишнома дар доираи як чорабинӣ яке аз бузургтарин созишномаҳое мебошад, ки имсол дар бахши телекоммуникатсия ба имзо расидаанд.

–Дар баробари ин инфрасохтори зеризаминиро низ бояд дар назар дошт. Имрӯз дар саросари кишвар беш аз ҳазор километр хатҳои алоқа, ки дар лӯлаҳои кабелӣ ва зиёда аз 13,000 дар худи лӯлаҳо ҷойгир шудаанд, фаъолият мекунанд. Ин қисми шабакаест, ки амниятро таъмин мекунад, осебпазириро ба омилҳои беруна коҳиш медиҳад ва ба эътимоднокии алоқа дар шаҳрҳо ва иншооти калидӣ мустақиман таъсир мерасонад. Алоқаи муосир низ дар чаҳорчӯбаи васеътар ташаккул меёбад, ки дар он системаҳои моҳвораӣ, платформаҳои фаромарзӣ ва хидматрасониҳои рақамии миллӣ нақши муҳим доранд. Дар соли 2025, ин чаҳорчӯбаи беруна ба як самти алоҳидаи ширкат табдил ёфтааст, ки инро имзои шартномаҳо бо Starlink ва Eutelstat исбот мекунад. Ин шартномаҳо имкон медиҳад, ки ба минтақаҳои кӯҳистонии кишвар, ки дастрасӣ ба интернет аз сабаби релефи маҳал маҳдуд аст, дастрасӣ ба интернетро таъмин кунанд.

Фаҳмидан муҳим аст, ки чунин системаҳо дар фазои холӣ вуҷуд надоранд. Онҳо аз фазои басомади радиоии миллӣ истифода мебаранд, бо инфрасохтори маҳаллӣ ҳамкорӣ мекунанд ва ногузир ба қисми экосистемаи телекоммуникатсионии кишвар табдил меёбанд. Аз ин рӯ, дар соли 2025, алоқаи моҳвораӣ на ҳамчун як технологияи абстрактӣ, балки ҳамчун унсури тавозуни стратегӣ байни дастрасии хидматрасонӣ, устувории шабака ва манфиатҳои миллӣ баррасӣ шуд.

Дар ҳамин замина, рушди сегменти моҳвора

ии худамон баррасӣ мешавад. Сухан дар бораи рақобат бо бозигарони ҷаҳонӣ нест, балки дар бораи созмон додани сатҳи иловагии назорат ва захираҳо меравад, пеш аз ҳама, барои минтақаҳои муҳими коммуникатсионӣ ва минтақаҳое, ки роҳҳои ҳалли заминӣ маҳдуданд.

– Истиқлолии рақамӣ дар сатҳи хидматрасонӣ равшантар ба назар мерасад. Истифодабарандагони муосир на танҳо бо шабакаи алоқа, балки бо платформаҳои рақамӣ – мессенҷерҳо, хизматрасониҳои видеоӣ ва роҳҳои ҳалли абрӣ – ҳамкорӣ мекунанд. Ва дар ин ҷо, инфрасохтори миллӣ бештар бо бартарии маҳсулоти ҷаҳонӣ рӯбарӯ мешавад.

ORIZ мессенҷери миллӣ аст, ки ҳамчун як қисми экосистемаи рақамии ватанӣ рушд мекунад ва нақши калидиро мебозад. Аҳамияти он аз як воситаи оддии муошират берун меравад. ORIZ ҳамчун платформае баррасӣ мешавад, ки қодир аст дар доираи телекоммуникатсияи миллӣ бо назардошти талаботи амниятӣ, маҳаллисозии маълумот ва дар ҳамгироӣ бо хизматрасониҳои давлатӣ ва корпоративӣ фаъолият кунад.

Агар ба соли 2025 дар маҷмуъ назар андозем, маълум мешавад, ки рушди як ширкатро танҳо бо километрҳои нахи оптикӣ ё қобилияти доштани терабитҳои паҳноӣ тавсиф кардан мумкин нест. Ин нишондиҳандаҳо муҳиманд, аммо онҳо танҳо асос мебошанд.

Дар болои ин таҳкурсӣ, сохтори мураккабтаре ташкил карда мешавад, ки дар он:

• инфрасохтори рӯизаминӣ ва зеризаминӣ устувориро таъмин мекунад;

• системаҳои байналмилалӣ ва моҳвораӣ контури берунии пайвастшавиро муайян мекунанд;

• хизматрасониҳои рақамии миллӣ, ба монанди ORIZ, дар дохили кишвар экосистемаи худро ташаккул медиҳанд.

Маҳз ҳамин модели бисёрқабата ба мо имкон медиҳад, ки оператори телекоммуникатсиониро на танҳо ҳамчун провайдери алоқа, балки ҳамчун инфрасохтор ва бозигари рақамӣ баррасӣ кунем, ки ҳамзамон дар шабакаи физикӣ, фазои моҳвораӣ ва сатҳи хизматрасонӣ фаъолият мекунад.

–Ташаккур.